25 Ekim 2026, tarih kitaplarının 25 Ekim 2036 tarihinde anlatacağı haliyle.

Ekim 2026'da Ukrayna'daki savaşta baskının yönü değişti. Ayın ortasına gelindiğinde ABD, Rus dizeline yönelik yaptırımları gevşetmiş ve yeni bir yaptırım yasasının temel önlemlerini askıya almıştı; Başkan Trump ise şöyle dedi: “Bence Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı edinmesinin zamanı geldi.”^1,2,3,4,5,6 Trump'ın 11 Ekim'de ilan ettiği ‘enerji ateşkesi’, Rusya'nın Ukrayna'daki enerji tesislerine yönelik saldırılarını durdurmadı.^7,8

ABD'nin özel temsilcisi Steve Witkoff'un 21 Ekim'de Vladimir Putin ile görüşmesinin ardından Kremlin, Rusya'nın Kasım ayında ABD ve Ukrayna ile üçlü müzakerelere yeniden başlamaya hazır olduğunu açıkladı; Devlet Başkanı Zelenski bunu destekledi.^9,10,11,12 Birkaç saat içinde Rus füzeleri ve insansız hava araçları Kiev'i ve başka bölgeleri vurdu; Ukraynalı yetkililere göre en az dört kişi öldü.^10,13,14,15 23 Ekim'de Beyaz Saray, yardımların girebilmesi ve sivillerin çıkabilmesi için yalnızca Rusya'nın işgali altındaki Oleşki kentinde geçerli bir ateşkes ilan etti; ardından Rusya ve Ukrayna ateşkesin 27 Ekim'de başlayacağını açıkladı.^16,17,18,19

Moskova, on yılın geri kalanını şekillendirecek dersi çıkardı: Savaşmaya devam edersen tavizler gelir.

10 Ekim 2025'te Gazze'de ateşkes yürürlüğe girdi.^1,3 Buna rağmen Hamas yönetimindeki Gazze'nin sağlık bakanlığına göre, 20 Ekim 2026'ya kadar ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana 1.500'den fazla Filistinli öldürülmüştü; bakanlığın 7 Ekim 2023'teki Hamas saldırısından bu yana açıkladığı toplam ölü sayısı 74.000'i aşıyordu.^2,3,4,5,6 23 Ekim'de silahlı kişilerin El Halil yakınlarında iki İsrail askerini öldürmesinin ardından Başbakan Binyamin Netanyahu, orduya işgal altındaki Batı Şeria'nın tamamen kapatılmasına hazırlanma emri verdi ve bölgede büyük bir saldırı başlatmakla tehdit etti. Ertesi gün İsrail askerleri El Halil'de bir operasyon başlatarak kenti kuşatma altına aldı, binaları yıktı ve aileleri evlerini terk etmeye zorladı.^7,8,9,10,11

Yeniden yapılanma hiç başlamadı, çünkü kimse yeniden yıkılabilecek şeyin parasını ödemek istemedi ve siyasi bir çözüm olmadığı için her iki tarafta da radikalleşme arttı.

9 Ekim 2026'da, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin eski yargıcı Navi Pillay'ın Nobel Barış Ödülü'nü kazanmasından birkaç saat sonra Trump yönetimi, birçok işlem için altı aylık bir geçiş süresi tanıyarak doğrudan mahkemenin kendisine yaptırım uyguladı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio şöyle dedi: “Ya UCM tehditlerine son verecek ya da biz UCM'ye son vereceğiz.”^1,2,3,4,5 22 Ekim'de Avrupa Parlamentosu Saharov Ödülü'nü mahkemeye ve çalışanlarına verdi.^10,11,12

2036 yılının tarih kitaplarında hüküm serttir: Ödüller mahkemeyi korumadı. Trump, 22 Eylül 2026'da BM Genel Kurulu'nda üye devletleri daha önce “bu haydut kurumdan derhal çekilmeye” çağırmıştı.^6,7 Ertesi gün Nauru, mahkemeden ayrılacağını açıkladı.^8,9 Geçiş süresi Nisan 2027'de sona erdiğinde bankalar ve tedarikçiler çekildi ve mahkeme büyük ölçüde felç oldu.

Böylece liderlerden savaş suçlarının hesabının sorulabileceği son yer de ortadan kalktı. Bunun ne anlama geldiği Sudan'da görülebilir (§ 4.1).

ABD ile İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a düzenlediği saldırıların ardından İran Hürmüz Boğazı'nı kapattı; ABD de 13 Nisan'dan itibaren İran limanlarını abluka altına aldı.^1,2,3,4 Temmuz'da ticari gemilere yönelik saldırıların ardından Trump geçici ateşkesin sona erdiğini ilan etti.^5,6 İran devlet televizyonuna göre İran'ın güvenlik şefi 20 Ekim'de hiçbir zenginleştirilmiş uranyumun ülkeden çıkmayacağını söyledi ve koşulları karşılanana kadar ABD ile müzakereyi reddetti.^7,8 Ertesi gün ABD, İran'ın petrol tankerlerinden oluşan ‘gölge filosuna’ yardım ettiğini öne sürdüğü şirketlere yaptırım uyguladı. 23 Ekim'de Brent petrolün varili, son ayların en yüksek seviyesi olan yaklaşık 117 dolardan kapandı.^9,10,11,12 İran Devrim Muhafızları, ABD gemilere boğazdan geçişte eşlik etmeyi sürdürürse ABD üslerini vurmakla tehdit etti; ABD de bir istihbarat notunun İran'ın ABD personelini hedef alma çabalarını yoğunlaştırdığı uyarısında bulunmasının ardından bölgedeki büyükelçilik personelini azaltmaya başladı.^13,14,15,16

Hükümetler huzursuzluğun önüne geçmek için fosil yakıtları sübvanse etti ve enerji dönüşümünü yıldan yıla erteledi (§ 5.1).

13 Ekim 2026'da IMF, 2026 için yüzde 3,1 küresel büyüme ve yüzde 4,7 küresel enflasyon öngördü. Bu tahmin, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve gaz sevkiyatlarının Mart 2027'ye kadar yeniden başlayacağı varsayımına dayanıyordu.^1,2 Sevkiyatlar yeniden başlamadı ve enflasyon yüksek kaldı.

IMF ayrıca küresel büyümenin yüzde 95'inin yalnızca 32 ekonomiden geldiğini tespit etti; bu sayı nisan ayında 54'tü. Kurum, yapay zekâ kaynaklı bir borsa düzeltmesine, yükselen devlet tahvili faizlerine ve yüksek kamu borcuna karşı uyardı.^1,2 IMF'ye göre düşük gelirli ülkeler devlet gelirlerinin yüzde 14'ünü borç ödemelerine harcıyordu; on yıl önce bu oran yüzde 6'ydı.^3,4 Uyarılar gerçek oldu: Bir piyasa düzeltmesi emeklilik fonlarını vurdu, borçlu hükümetler ise müdahale edemedi.

26 Ekim 2025'te RSF milisleri Sudan'ın El Faşir kentini ele geçirdi; birkaç gün sonra uluslararası açlık sınıflandırma sistemi IPC, orada ve Kadugli'de kıtlığı doğruladı.^1,2,3,4,5 12 Ekim 2026'da IPC, savaş, yerinden edilme ve kuraklığın etkisiyle Darfur ve Kordofan'da kıtlık riskinin arttığı uyarısında bulundu.^6,7 BM İnsan Hakları Ofisi'ne göre Ekim 2026'nın ilk üç haftasında insansız hava aracı saldırılarında en az 306 kişi öldü. 19 Ekim'de Sudan ile Güney Sudan arasında ihtilaflı bir bölge olan Abyei'de bir pazara düzenlenen insansız hava aracı saldırısında, yerel yetkililere göre en az 153 kişi öldü; yetkililer saldırıdan Sudan ordusunu sorumlu tuttu.^8,9,12,13 21 Ekim'de Cenevre'de bir araya gelen 22 ülke, dış güçleri Sudan'daki savaşan taraflara insansız hava aracı, savaşçı ve para sağlamayı durdurmaya çağırdı, ancak ateşkes konusunda anlaşmaya varılamadı.^10,11

Uluslararası Ceza Mahkemesi aynı dönemde boğulduğu için (§ 2.1), kentlerin tamamını aç bırakmaktan kimse yargılanmadı. 2036 yılının tarih kitapları Sudan'ı, dünyanın izleyip olmasına göz yumduğu kriz olarak anar.

BM Dünya Gıda Programı, 2026'da 318 milyon kişinin kriz düzeyinde ya da daha ağır açlıkla karşılaşacağını öngördü ve finansman kesintileri nedeniyle bunların yalnızca üçte birine yardım edebileceğini açıkladı. En büyük bağışçı olan ABD ve başka ülkeler yardımlarını kıstı.^1,2,3

Bunun ne anlama geldiği Gazze'de açıkça görüldü (§ 1.2). 19 Ekim 2026'da WFP, finansman yetersizliği nedeniyle oradaki gıda yardımını yaklaşık üçte bir oranında azalttığını ve böylece 500.000 kişinin aylık destekten yoksun kalacağını açıkladı.^7,8,9

Zengin ülkeler daha da fazla parayı savunmaya ve enerjiye kaydırdı (§ 1.1, § 3.1); yardımsız kalanlar ise yollara düştü. Ekim 2026'nın başında Yemen'e gitmekte olan aşırı kalabalık bir göçmen teknesi Cibuti açıklarında alabora oldu; BM'nin göç ajansı IOM'a göre 15'i çocuk en az 139 kişi öldü.^4,5,6

Mayıs 2026'da Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), doğu Kongo'da Bundibugyo türünün yol açtığı Ebola salgınını küresel sağlık acil durumu ilan etti. Bu tür için onaylanmış bir aşı ya da tedavi bulunmuyor.^1,2,3 yeniEkim sonunda Kongo'da bu türe karşı aday aşıların denemesi başladı.^22,23 DSÖ ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre 21 Ekim'e kadar Kongo'da 9.700'den fazla doğrulanmış enfeksiyon ve yaklaşık 4.700 ölüm kaydedilmişti: bu, kayıtlara geçen en büyük ikinci Ebola salgınıydı. Salgın Kenya'ya ve daha önce de Uganda'ya yayıldı; 20 Ekim'de Nijerya virüsü tespit eden beşinci ülke oldu ve iki gün sonra DSÖ salgını bölgesel bir endişe kaynağı olarak nitelendirdi.^{4,5,6,12,13,14,15,18,19,20,21,22}

yeniUganda mayıs ayında Kongo sınırını kapattı. ABD, Kongo'dan gelen yolcuları ancak ülke dışında 21 gün geçirdikten sonra kabul etti ve 3 Kasım'dan itibaren ülkeye uçakla gelen her yolcunun orada bulunmadığını beyan etmesini zorunlu tutacak. DSÖ sınırların kapatılmamasını tavsiye etti.^{1,4,7,8,10,11,24,25} DSÖ ciddi finansman açıkları bildirdi; ekim ayında Afrika Birliği'nin sağlık ajansı, Kongo'daki müdahale fonlarından 700 milyon doları aşan bir tutarın hesabının verilemediğini açıkladı.^7,9,16,17

Sınırları kapatmakla mücadelenin finansmanına katkıda bulunmak arasında seçim yapmak zorunda kalan dünya çoğunlukla ilkini seçti ve virüs 2027'nin içlerine kadar dolaşmaya devam etti.

9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenecek COP31 iklim zirvesinin odağında iklim hedeflerini eyleme dönüştürmek vardı.^1,2 Ekim ayında Dünya Meteoroloji Örgütü ve Copernicus iklim servisi hızla güçlenen bir El Niño bildirdi; Pasifik'teki deniz sıcaklıkları ortalamanın 3,8 derece üzerine kadar çıktı. 21 Ekim'de BM, yaklaşık 50 milyon kişinin daha fazla açlıkla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.^{3,4,8,9,10,11} Aynı gün BM Çevre Programı, dünyanın mevcut taahhütlerle 2100'e kadar 2,6 derece, mevcut politikalarla ise 2,8 derece ısınmaya doğru gittiğini hesapladı: Bu, bir yıl öncesinden daha kötüydü; bunun bir nedeni de ABD'nin Paris Anlaşması'ndan çekilmiş olmasıydı.^5,6,7

Zirve yakıt krizinin ortasında toplandığı için (§ 3.1) kısa vadeli kaygılar ağır bastı ve hedefler kâğıt üzerinde kaldı.