21 października 2026 – tak, jak opiszą go podręczniki historii w dniu 21 października 2036.

W październiku 2026 roku wojna w Ukrainie na krótko zdawała się ruszyć z miejsca. 9 października prezydent Trump ogłosił porozumienie z Władimirem Putinem w sprawie dostaw rosyjskiego oleju napędowego. Tego samego dnia amerykański Departament Skarbu czasowo, do kwietnia 2027 roku, złagodził sankcje na rosyjski olej napędowy.^1,2 Dzień później Trump powiedział dziennikarzom: „Myślę, że nadszedł czas, by Ukraina dostała nowego prezydenta”.^3,4

Historycy uważają ten tydzień za moment, w którym presja zmieniła kierunek. To nie agresor musiał ustępować, lecz zaatakowany kraj. 11 października Trump ogłosił „rozejm energetyczny”, na który – jak twierdził – zgodziły się obie strony. Ukraina przestała atakować rosyjskie rafinerie, ale Rosja nadal atakowała ukraińskie obiekty energetyczne.^5,6,7

16 października, tuż przed ich wejściem w życie, Trump uchylił główne środki nowej amerykańskiej ustawy sankcyjnej wymierzonej w Rosję. Obejmowały one cła w wysokości do 100 procent dla dużych nabywców rosyjskiej ropy i gazu.^8,9 Dwa dni później Ukraina zaatakowała Rosję ponad tysiącem dronów; w Sankt Petersburgu płonęły składy ropy.^10,11 Według prezydenta Zełenskiego USA wstrzymywały w tym czasie rakiety obrony powietrznej Patriot, za które sojusznicy już zapłacili. Sekretarz stanu Rubio zaprzeczył, jakoby USA chciały zaszkodzić Ukrainie.^12,13 20 października Zełenski spotkał się w Oslo z wysłannikiem USA Steve’em Witkoffem i przywódcami europejskimi.^13,14 Dzień później Witkoff i Putin rozmawiali w Sankt Petersburgu. Doradca Kremla oświadczył następnie, że Rosja jest co do zasady gotowa wznowić w listopadzie trójstronne rozmowy z USA i Ukrainą, ale nowe propozycje Europy i Kijowa zawierają niewiele przydatnych elementów.^15,16

Moskwa wyciągnęła z tych tygodni lekcję, która ukształtowała resztę dekady: kto walczy dalej, ten dostaje ustępstwa.

10 października 2025 roku w Strefie Gazy wszedł w życie rozejm.^1,3 Mimo to do 20 października 2026 roku zginęło od tego czasu ponad 1500 Palestyńczyków – według ministerstwa zdrowia w rządzonej przez Hamas Strefie Gazy.^4,5,6 Na początku października 2026 roku liczba zabitych od ataku Hamasu z 7 października 2023 roku przekraczała, według tego samego ministerstwa, 74 000.^2,3

Rozejm pozostał rozejmem na papierze. Odbudowa nigdy nie ruszyła, bo nikt nie chciał płacić za coś, co jutro mogło zostać znów zniszczone. Pokolenie dzieci dorastało wśród gruzów, bez szkoły i bez perspektyw. Bez rozwiązania politycznego po obu stronach narastała radykalizacja.

9 października 2026 roku południowoafrykańska prawniczka Navi Pillay, była sędzia Międzynarodowego Trybunału Karnego, otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla. Kilka godzin później administracja Trumpa nałożyła sankcje na sam trybunał. Sekretarz stanu Marco Rubio oświadczył: „Albo MTK skończy ze swoimi groźbami, albo my skończymy z MTK”.^1,2,4 Trybunał nazwał sankcje atakiem na praworządność i na same fundamenty międzynarodowego porządku prawnego, pisząc: „Historia oceni tę chwilę”.^1,3

W tej książce ta ocena jest surowa. Dla wielu transakcji z trybunałem obowiązywał początkowo sześciomiesięczny okres przejściowy.^1,2,5 Gdy wygasł w kwietniu 2027 roku, wycofały się banki, ubezpieczyciele i dostawcy oprogramowania. Trybunał w Hadze został w dużej mierze sparaliżowany, a kilka państw członkowskich z niego wystąpiło. Trump wzywał do tego już 22 września 2026 roku na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ: „Wzywam wszystkie państwa członkowskie MTK, by natychmiast oficjalnie wystąpiły z tej zbójeckiej instytucji”.^6,7 Dzień później wyspiarskie państwo Nauru na Pacyfiku powiadomiło ONZ o wystąpieniu z trybunału; wystąpienie staje się skuteczne po upływie roku.^8,9

Tym samym zniknęło ostatnie miejsce, w którym przywódcy musieli odpowiadać za zbrodnie wojenne. Co to oznaczało, widać na przykładzie Sudanu (§ 4.1).

Po amerykańsko-izraelskich atakach na Iran 28 lutego 2026 roku Iran zamknął Cieśninę Ormuz.^1,2 Od 13 kwietnia USA blokowały irańskie porty.^3,4 8 lipca, po irańskich atakach na statki handlowe i amerykańskich uderzeniach odwetowych, Trump ogłosił koniec tymczasowego rozejmu.^5,6 20 października szef irańskich służb bezpieczeństwa powiedział, według irańskiej telewizji państwowej, szefowi armii Pakistanu, że żaden wzbogacony uran nie opuści kraju i że nie będzie rozmów z USA, dopóki warunki Iranu nie zostaną spełnione.^7,8

Ceny paliw stały się nawet argumentem w wojnie w Ukrainie (§ 1.1). W ten sposób kryzys paliwowy 2026 roku uderzył jednocześnie w sprawy wojny, gospodarki, głodu i klimatu. Rządy dotowały paliwa kopalne, by zapobiec niepokojom, a inwestycje w transformację energetyczną raz po raz odkładano o kolejny rok (§ 5.1).

13 października 2026 roku MFW prognozował globalny wzrost gospodarczy na poziomie 3,1 procent w 2026 roku i globalną inflację na poziomie 4,7 procent. Prognoza zakładała, że transporty ropy i gazu przez Cieśninę Ormuz zostaną wznowione do marca 2027 roku.^1,2 W tej książce nie zostały wznowione, a inflacja się utrzymała.

MFW stwierdził też, że zaledwie 32 gospodarki odpowiadały za 95 procent globalnego wzrostu, podczas gdy w kwietniu były to 54. Ostrzegł przed korektą na giełdach związaną ze sztuczną inteligencją, rosnącą rentownością obligacji skarbowych i wysokim długiem publicznym.^1,2 Według MFW kraje o niskich dochodach przeznaczały na obsługę długu 14 procent dochodów państwa, wobec 6 procent dekadę wcześniej.^3,4 Ostrzeżenia się sprawdziły. Korekta na rynkach uderzyła w fundusze emerytalne i oszczędzających, a mocno zadłużone rządy nie były w stanie interweniować. Przepaść między nielicznymi krajami, które czerpały korzyści, a całą resztą stała się gospodarczą historią dekady.

26 października 2025 roku, po trwającym około osiemnastu miesięcy oblężeniu, milicja RSF zdobyła sudańskie miasto Al-Faszir.^1,2,3 Na początku listopada 2025 roku międzynarodowy system klasyfikacji głodu IPC oficjalnie potwierdził klęskę głodu w Al-Faszir i w Kadugli.^4,5 12 października 2026 roku IPC ostrzegł przed rosnącym ryzykiem klęski głodu w Darfurze i Kordofanie, wywołanym wojną, przesiedleniami i suszą.^6,7 19 października atak drona na targowisko w Abyei, obszarze spornym między Sudanem a Sudanem Południowym, zabił według miejscowych urzędników co najmniej 153 osoby. Obwinili oni armię sudańską; sudański oficer powiedział AP, że armia celowała w cysterny paliwowe RSF.^8,9

Głód rozprzestrzenił się następnie na Kordofan, a kraj faktycznie rozpadł się na terytoria kontrolowane przez rywalizujące ze sobą armie. Ponieważ w tym samym czasie dławiono Międzynarodowy Trybunał Karny (§ 2.1), nikt nie stanął przed sądem za zagłodzenie miast. Książka z 2036 roku nazywa Sudan kryzysem, któremu świat się przyglądał i na który pozwolił.

Światowy Program Żywnościowy ONZ przewidywał, że w 2026 roku 318 milionów ludzi będzie cierpieć głód na poziomie kryzysowym lub gorszym – ponad dwa razy więcej niż w 2019 roku. Jak podał, z powodu cięć w finansowaniu mógł pomóc tylko około jednej trzeciej z nich. USA, największy darczyńca, ograniczyły pomoc zagraniczną, a inne kraje darczyńcy również dokonały cięć.^1,2,3

Co to oznaczało, okazało się w Strefie Gazy (§ 1.2). 19 października 2026 roku Światowy Program Żywnościowy ogłosił, że z braku środków ogranicza tam pomoc żywnościową o około jedną trzecią: 500 000 osób traci comiesięczne wsparcie, a paczki żywnościowe zostają zmniejszone o połowę.^7,8,9

W kolejnych latach bogate kraje przesunęły jeszcze więcej pieniędzy na obronność i energię (§ 1.1, § 3.1). Ci, którzy nie otrzymali pomocy, ruszyli w drogę. W nocy z 8 na 9 października 2026 roku u wybrzeży Dżibuti wywróciła się przepełniona łódź z migrantami płynąca do Jemenu. Według agencji ONZ do spraw migracji IOM zginęło co najmniej 139 osób, w tym 15 dzieci.^4,5,6 W tej książce nie był to incydent, lecz zapowiedź. Debata o migracji się zaostrzyła, pozostawiając jeszcze mniej przestrzeni politycznej na zajęcie się przyczynami.

W maju 2026 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała epidemię eboli we wschodnim Kongu za stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym.^1,2 Chodziło o szczep wirusa Bundibugyo, na który nie ma zatwierdzonej szczepionki ani leczenia.^1,3 Według danych rządowych do 20 października Kongo odnotowało ponad 9500 potwierdzonych zakażeń i ponad 4600 zgonów.^4,5 Była to druga co do wielkości epidemia eboli w historii pomiarów.^4,6 Zakażenia potwierdzono także w Ugandzie i Kenii.^4,7,8 Uganda ogłosiła wygaśnięcie epidemii na swoim terytorium pod koniec sierpnia.^4,13 21 października Nigeria potwierdziła pierwszy przypadek; według WHO był to piąty kraj, w którym wykryto wirusa podczas tej epidemii.^12,13

Uganda zamknęła granicę z Kongiem w maju.^8,11 USA wpuszczały podróżnych, którzy przebywali w Kongu, dopiero po 21 dniach spędzonych poza tym krajem.^4,10 WHO odradzała zamykanie granic i informowała o poważnych lukach w finansowaniu walki z epidemią.^1,7,8,9

Historycy postrzegają tę epidemię jako test: czy państwa zamykają granice, czy pomagają finansować walkę z chorobą? W tej książce świat w większości wybrał to pierwsze. Wirus krążył w Afryce Wschodniej jeszcze długo w 2027 roku, a gdy później nadeszła nowa epidemia, szczepionek i funduszy awaryjnych znów nie było.

Szczyt klimatyczny COP31 zaplanowano na 9–20 listopada 2026 roku w Antalyi, a jego gospodarzem miała być Turcja. Po poprzednim szczycie w brazylijskim Belém miał się skupić na wdrażaniu, czyli na wcielaniu celów klimatycznych w życie.^1,2 Na początku października Światowa Organizacja Meteorologiczna i serwis klimatyczny Copernicus poinformowały o szybko przybierającym na sile zjawisku El Niño i rekordowych temperaturach wody w Pacyfiku.^3,4 21 października Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska wyliczył, że do 2100 roku świat zmierza ku ociepleniu o 2,6 stopnia, jeśli kraje zrealizują swoje plany klimatyczne, a o 2,8 stopnia przy obecnej polityce. To o około 0,1 stopnia gorzej niż rok wcześniej, częściowo dlatego, że USA wystąpiły z porozumienia paryskiego.^5,6,7

Silne El Niño sprawiło, że kolejny rok był wyjątkowo gorący. Szczyt przypadł w samym środku kryzysu paliwowego (§ 3.1) i zwyciężyła perspektywa krótkoterminowa. Państwa utrzymały swoje cele na papierze, ale wdrażanie się opóźniało. Około 2030 roku ocieplenie o 1,5 stopnia zostało trwale osiągnięte. W latach 30. debata w krajach nadbrzeżnych, od Bangladeszu po Egipt, przesunęła się z pytania, jak temu zapobiec, na pytanie, ile kosztuje ochrona przed morzem i kto za nią zapłaci.