22 oktober 2026, zoals het op 22 oktober 2036 in de geschiedenisboeken staat.

Heel even leek er in oktober 2026 beweging te komen in de oorlog in Oekraïne. In de eerste helft van de maand versoepelden de VS hun sancties op Russische diesel tot april 2027, en daarna stelden ze de belangrijkste maatregelen van een nieuwe sanctiewet tegen Rusland buiten werking, waaronder heffingen tot 100 procent voor grote afnemers van Russische olie en gas.^1,2,3,4 President Trump zei ook: “Ik denk dat het tijd wordt dat Oekraïne een nieuwe president krijgt.”^5,6

Historici zien die weken als het moment waarop de druk van richting veranderde. Niet de aanvaller moest terrein prijsgeven, maar het land dat werd aangevallen. Een ‘energie-wapenstilstand’ die Trump op 11 oktober aankondigde, maakte geen einde aan de Russische aanvallen op Oekraïense energie-installaties.^7,8

nieuwNa gesprekken tussen de Amerikaanse gezant Steve Witkoff en Vladimir Poetin op 21 oktober zei het Kremlin dat Rusland bereid was om na 10 november de driegesprekken met de VS en Oekraïne te hervatten. President Zelensky zei dat Oekraïne dat steunde.^9,10,11,12 nieuwBinnen enkele uren troffen Russische raketten en drones Kyiv; volgens de burgemeester van de stad raakten 15 mensen gewond.^10,12

Moskou trok uit die weken de les die de rest van het decennium zou bepalen: blijf doorvechten, dan komen de concessies wel.

Op 10 oktober 2025 ging in Gaza een bestand in.^1,3 Toch waren er op 20 oktober 2026 volgens het gezondheidsministerie in het door Hamas bestuurde Gaza sinds het ingaan van het bestand meer dan 1.500 Palestijnen gedood.^4,5,6 Begin oktober 2026 stond het dodental sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 volgens datzelfde ministerie op meer dan 74.000.^2,3

Het bestand werd nooit meer dan een bestand op papier. De wederopbouw kwam nooit op gang, omdat niemand wilde betalen voor wat de volgende dag weer verwoest kon worden. Een generatie kinderen groeide op tussen het puin, zonder onderwijs en zonder perspectief. Zonder politieke oplossing nam aan beide kanten de radicalisering toe.

Op 9 oktober 2026 kreeg de Zuid-Afrikaanse juriste Navi Pillay, oud-rechter bij het Internationaal Strafhof, de Nobelprijs voor de Vrede. Enkele uren later legde de regering-Trump sancties op aan het hof zelf. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verklaarde: “Óf het Strafhof stopt met zijn dreigementen, óf wij maken een einde aan het Strafhof.”^1,2,4 Het hof noemde de sancties een aanval op de rechtsstaat en op de fundamenten van de internationale rechtsorde, en schreef: “De geschiedenis zal over dit moment oordelen.”^1,3

In de geschiedenisboeken van 2036 valt het oordeel hard uit. Voor veel transacties met het hof gold aanvankelijk een overgangstermijn van zes maanden.^1,2,5 Toen die in april 2027 verliep, trokken banken, verzekeraars en softwareleveranciers zich terug. Het hof raakte grotendeels verlamd en een handvol lidstaten trad uit. Daartoe had Trump op 22 september 2026 al opgeroepen in de Algemene Vergadering van de VN: “Ik roep alle landen die lid zijn van het Strafhof op om onmiddellijk officieel uit deze schurkeninstelling te stappen.”^6,7 De dag daarna meldde de eilandstaat Nauru in de Stille Oceaan bij de VN dat het uit het hof stapte; de uittreding wordt na een jaar van kracht.^8,9

Daarmee verdween de laatste plek waar leiders ter verantwoording konden worden geroepen voor oorlogsmisdaden. Wat dat betekende, is te zien in Soedan (§ 4.1).

Na Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran op 28 februari 2026 sloot Iran de Straat van Hormuz; vanaf 13 april blokkeerden de VS de Iraanse havens.^1,2,3,4 Op 8 juli, na Iraanse aanvallen op koopvaardijschepen en Amerikaanse tegenaanvallen, verklaarde Trump het tijdelijke bestand voorbij.^5,6 Op 20 oktober zei het Iraanse veiligheidshoofd volgens de Iraanse staatstelevisie tegen de legerleider van Pakistan dat er geen verrijkt uranium het land zou verlaten, en dat er geen gesprekken met de VS zouden komen totdat aan zijn voorwaarden was voldaan.^7,8 nieuwDe dag daarna legden de VS sancties op aan een advocatenkantoor, een scheepsbeheerder en scheepsagenten die volgens Washington de Iraanse ‘schaduwvloot’ van olietankers hielpen. Inmiddels was de prijs van Brent-olie gestegen tot bijna 112 dollar per vat, het hoogste niveau in vijf maanden.^9,10,11,12

De brandstofprijzen werden zelfs een factor in de oorlog in Oekraïne (§ 1.1). Zo raakte de brandstofcrisis van 2026 oorlog, economie, honger en klimaat tegelijk. Regeringen subsidieerden fossiele brandstoffen om onrust te voorkomen, en de investeringen in de energietransitie werden jaar na jaar uitgesteld (§ 5.1).

Op 13 oktober 2026 rekende het IMF voor 2026 op 3,1 procent wereldgroei en 4,7 procent inflatie wereldwijd. Die verwachting ging ervan uit dat het olie- en gastransport door de Straat van Hormuz uiterlijk in maart 2027 zou worden hervat.^1,2 Dat gebeurde niet, en de inflatie bleef hoog.

Het IMF stelde ook vast dat nog maar 32 economieën samen 95 procent van de wereldwijde groei voor hun rekening namen, tegen 54 in april. Het waarschuwde voor een aan AI gerelateerde correctie op de aandelenmarkten, stijgende rentes op staatsobligaties en hoge staatsschulden.^1,2 Volgens het IMF besteedden lage-inkomenslanden 14 procent van hun overheidsinkomsten aan schuldbetalingen, tegen 6 procent tien jaar eerder.^3,4 De waarschuwingen kwamen uit. De marktcorrectie trof pensioenfondsen en spaarders, en regeringen met zware schulden waren niet in staat bij te springen. De kloof tussen de paar landen die deelden in de winst en alle andere werd het economische verhaal van het decennium.

Op 26 oktober 2025 nam de RSF-militie na een beleg van zo’n achttien maanden de Soedanese stad El Fasher in.^1,2,3 Begin november 2025 stelde het internationale hongerclassificatiesysteem IPC officieel vast dat er hongersnood heerste in El Fasher en Kadugli.^4,5 Op 12 oktober 2026 waarschuwde het IPC voor een groeiend risico op hongersnood in Darfur en Kordofan, aangejaagd door oorlog, ontheemding en droogte.^6,7 Op 19 oktober kwamen bij een droneaanval op een markt in Abyei, een gebied waarover Soedan en Zuid-Soedan twisten, volgens lokale functionarissen ten minste 153 mensen om. Zij gaven het Soedanese leger de schuld; een Soedanese officier zei tegen AP dat het leger het gemunt had op brandstoftankwagens van de RSF.^8,9 nieuwOp 21 oktober kwamen 22 landen en verschillende internationale organisaties onder auspiciën van de VN en Zwitserland bijeen in Genève om de vredesinspanningen te coördineren. De door het leger geleide regering van Soedan en de RSF deden geen van beide mee. De bijeenkomst concludeerde dat er geen militaire oplossing bestond en riep buitenlandse mogendheden op te stoppen met het leveren van drones, strijders en geld, maar er werd geen staakt-het-vuren overeengekomen.^10,11

Daarna breidde de honger zich uit over Kordofan, en viel het land feitelijk uiteen in gebieden die in handen waren van rivaliserende legers. Omdat het Internationaal Strafhof tegelijkertijd werd afgeknepen (§ 2.1), werd niemand berecht voor het uithongeren van hele steden. De geschiedenisboeken van 2036 noemen Soedan de crisis waar de wereld naar keek en die ze liet gebeuren.

Het Wereldvoedselprogramma van de VN verwachtte dat in 2026 318 miljoen mensen te maken zouden krijgen met honger op crisisniveau of erger, meer dan het dubbele van 2019. Door bezuinigingen kon het naar eigen zeggen maar ongeveer een derde van hen helpen. De VS, de grootste donor, sneden in hun buitenlandse hulp, en ook andere donorlanden bezuinigden.^1,2,3

Wat dat betekende, werd duidelijk in Gaza (§ 1.2). Op 19 oktober 2026 maakte het Wereldvoedselprogramma bekend dat het door geldgebrek de voedselhulp daar met ongeveer een derde verlaagde: 500.000 mensen zouden hun maandelijkse steun verliezen en de voedselpakketten zouden worden gehalveerd.^7,8,9

In de jaren daarna verschoven rijke landen nog meer geld naar defensie en energie (§ 1.1, § 3.1). Wie geen hulp kreeg, ging op weg. In de nacht van 8 op 9 oktober 2026 sloeg voor de kust van Djibouti een overvolle boot met migranten om die op weg was naar Jemen. Volgens de VN-migratieorganisatie IOM kwamen ten minste 139 mensen om, onder wie 15 kinderen.^4,5,6 Achteraf was dat geen op zichzelf staand incident, maar een voorteken. Het debat over migratie verhardde, waardoor er nog minder politieke ruimte overbleef om de oorzaken aan te pakken.

In mei 2026 riep de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een uitbraak van ebola in het oosten van Congo uit tot een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang.^1,2 Het ging om de Bundibugyo-stam van het virus, waartegen geen goedgekeurd vaccin of goedgekeurde behandeling bestaat.^1,3 Op 20 oktober had Congo volgens de regeringscijfers meer dan 9.500 bevestigde besmettingen en meer dan 4.600 doden geregistreerd.^4,5 Het was de op één na grootste ebola-uitbraak ooit geregistreerd.^4,6 Ook in Oeganda en Kenia werden besmettingen bevestigd.^4,7,8 Oeganda verklaarde zijn uitbraak eind augustus voorbij.^4,13 Op 20 oktober bevestigde Nigeria zijn eerste geval; volgens de WHO was het het vijfde land dat bij deze uitbraak het virus aantrof.^12,13

Oeganda sloot in mei zijn grens met Congo.^8,11 De VS lieten reizigers die in Congo waren geweest pas toe nadat ze 21 dagen buiten het land hadden doorgebracht.^4,10 De WHO had afgeraden grenzen te sluiten, en meldde ernstige tekorten in de financiering van de bestrijding.^1,7,8,9

Historici zien de uitbraak als een test: sluiten landen hun grenzen, of betalen ze mee aan de bestrijding? De wereld koos vooral voor het eerste. Het virus bleef tot ver in 2027 rondgaan in Oost-Afrika, en toen de volgende epidemie kwam, ontbraken vaccins en noodfondsen opnieuw.

Van 9 tot 20 november 2026 stond in Antalya de klimaattop COP31 gepland, met Turkije als gastland. Na de vorige top in het Braziliaanse Belém moest deze top in het teken staan van uitvoering: de klimaatdoelen omzetten in daden.^1,2 Begin oktober meldden de Wereld Meteorologische Organisatie en de klimaatdienst Copernicus een snel sterker wordende El Niño, met recordtemperaturen van het zeewater in de Stille Oceaan.^3,4 nieuwOp 21 oktober waarschuwde de WMO dat de zeewatertemperatuur in de tropische Stille Oceaan tussen november en januari een ongekende 3,8 graden boven het gemiddelde kon uitkomen.^8,9 Op 21 oktober berekende het Milieuprogramma van de VN dat de wereld afstevende op 2,6 graden opwarming in 2100 als landen hun klimaatplannen nakwamen, en op 2,8 graden bij het huidige beleid. Dat was ongeveer 0,1 graad slechter dan een jaar eerder, mede doordat de VS uit het Akkoord van Parijs waren gestapt.^5,6,7

De sterke El Niño maakte het jaar daarop extra heet. De top viel midden in de brandstofcrisis (§ 3.1), en de zorgen op korte termijn wonnen het. Landen hielden hun doelen op papier overeind, maar de uitvoering liep achter. Rond 2030 kwam de opwarming blijvend boven 1,5 graad uit. In de jaren dertig verschoof het debat in kustlanden van Bangladesh tot Egypte van de vraag hoe het te voorkomen was naar de vraag wat bescherming tegen de zee zou kosten, en wie dat zou betalen.